Nếu có ai hỏi tôi trên đời này, ngoài mẹ tôi ra, người phụ nữ nào được tôi yêu quí nhất, tôi sẽ không ngần ngại trả lời: cô giáo tôi. Đó là câu chuyện của hơn hai mươi năm trước, khi tôi mới lên mười và đang học lớp ba. Cô về quê tôi đúng lúc mẹ tôi vừa mất vì một chứng bệnh hiểm nghèo.

Vừa qua cuộc chiến tranh, quê tôi lại là vùng giải phóng cũ, một vùng quê nghèo xác xơ đến tội. Vừa chôn cất mẹ tôi xong, ba tôi kêu tôi lại nói: “Mẹ con mất rồi, nhà mình thì nghèo quá! Con lại còn hai đứa em. Thôi, con nghỉ học rồi phụ làm với ba để nuôi em. Nhà mình nghèo mà, thương ba, nghe lời ba đi!”. Ba tôi nói đến mấy tiếng cuối cùng thì quay mặt đi, giọng ba nghẹn lại. Tôi không trả lời ba lúc đó mà lặng lẽ lội tắt miếng ruộng bên hông nhà rồi chạy một hơi qua trường, ngồi khóc.

Ngày ấy, tắc Cá Cháy nằm choi loi ở cuối xã An Thới Đông (huyện Cần Giờ, TP.HCM), ba bề sông nước mênh mông, chỉ có một phần là cánh đồng lúa một vụ. Mùa nắng mặt đất nứt ra từng mảng, cong lên như ngói nằm ngửa, chỏng chơ.

Lũ trẻ con chúng tôi lớn có, nhỏ có đều giống như nhau, đầu trần, chân đất, tóc nhuộm nắng vàng hoe, mình đen trui trũi như cá thòi lòi, trên người chỉ độc chiếc quần xà lỏn, lúc nào cũng bết bùn đất, lấm lem. Ngày ngày chúng tôi sục sạo các bờ kênh có cỏ năn, cỏ chát, săm soi từng gốc bần, gốc mắm tìm con cá con cua, con sò con ốc đem ra bến phà Dần Xây đổi gạo, đổi dầu về cho mẹ.

Chị học trên tôi hai khóa ở trường đại học. Vừa chuyển vào Nam theo chồng, tôi được tin chị đang làm việc ở Tây Ninh, không xa chỗ chồng tôi bao nhiêu, chỉ một chặng xe. Nhưng nấn ná mãi, mấy năm sau đó tôi mới thu xếp lên thăm chị được.

Tôi tới chị vào một ngày tết năm 1990. Lý do tôi bứt ra mà đi cũng là không suôn sẻ trong cuộc sống vợ chồng. Chồng tôi đang công tác trong ngành hải quan. Tuy nhiên, khác với cuộc sống sung túc của các gia đình trong khu tập thể cơ quan ngày đó, nhà tôi lại thiếu thốn đủ bề. Tôi hỏi chồng: “Tại sao cũng như anh mà họ dư dả thế?”. Anh trả lời qua loa: “Họ làm thêm những việc khác rnà anh không làm được...”. Nhiều khi tôi giận chồng mình đã bất lực, đã không thức thời để thay đổi hoàn cảnh như nhiều người khác. Tôi cảm thấy anh vô trách nhiệm với mẹ con tôi.

Má tôi có bảy người con thì có đến sáu người con, dâu theo nghề của má. Nghề của má là một nghề rất bình thường: buôn bán quần áo may sẵn của trẻ con tại các sạp chợ nhỏ. Cái nghề mà má theo đuổi bền bỉ hơn 50 năm, đã nuôi sống chị em tôi kể từ khi ba mất sớm.

Cho đến nay má đã 80 tuổi nhưng vẫn còn yêu nghề lắm. Con cháu thấy má già yếu nằng nặc đòi má nghỉ bán để hưởng tuổi già nhưng má chưa chịu vì khách hàng vẫn còn tìm đến má, đến “thương hiệu bà Tư” mà mọi người đã quen từ lâu và trở thành khách hàng truyền thống…

Người ta thường nghĩ rằng chỉ con nhà giàu mới có thể đi du học. Còn nếu đã không giàu thì phải là ngôi sao trong trường, phải thật xuất chúng...

Tôi không thuộc hai diện trên. Tôi học không tệ, nhưng cũng không phải ngôi sao. Mẹ tôi là giáo viên một trường tiểu học với lương tháng vài trăm ngàn. Công việc của ba tôi thì cũng chẳng mấy khi ổn định. Nói chung, tôi là một học sinh bình thường, sinh ra và lớn lên trong một gia đình cũng bình thường. Nhưng tôi chưa bao giờ và sẽ không bao giờ tin vào qui luật nhà giàu - du học. Suốt cấp II và cấp III, tôi ấp ủ một giấc mơ. Tôi ao ước một ngày mình sẽ được bước đến một chân trời rộng hơn, sẽ học được bao điều mới mẻ từ văn hóa nước bạn...

Tôi có sáu đứa con, một đứa có bằng đại học, bốn đứa tốt nghiệp THCN, một đứa chỉ học cấp I (do kém trí não) và cả sáu đứa đều có việc làm ổn định. Tuy thành tích trên không có gì đáng nói, nhưng đối với tôi - một nông dân có trình độ học vấn lớp 5, tài sản chỉ 3.500m2

đất lúa - mà được vậy là điều không dễ dàng chút nào.

Dù có quyết tâm nhưng với 3.500m2 ruộng làm hai vụ/năm cũng chỉ đủ cái ăn cái mặc cho sáu đứa con, còn tiền học, tiền sách vở lấy ở đâu ra? Để giải quyết bài toán khó này, tôi chạy khắp xóm xin mướn thêm ruộng. Thấy tôi đông con, ruộng ít nên nhiều bà con cho mướn được gần 1ha.

Tôi là cả trong gia đình có ba chị em. Gia đình tôi nghèo khổ nhưng luôn vui vẻ, hạnh phúc. Tôi những tưởng tuổi thơ của chúng tôi sẽ trôi qua thật êm đẹp dưới bàn tay chăm sóc của cha mẹ. Nhưng rồi mọi chuyện trở nên tồi tệ khi ba mẹ tôi lần lượt mắc bệnh phong (cùi). Chân tay ba mẹ tôi mỗi ngày cứ cụt dần, cụt mòn đến mức không còn làm gì được nữa.

Và điều khủng khiếp nhất đã đến, đó là khi ba mẹ tôi phải vào trung tâm bệnh phong...

Đầu năm 1, ban cán sự lớp đi gom sơ yếu lý lịch, phải cười bật ngửa, khi thấy tờ khai: “Tôi sinh ra ở một ngôi làng miền Trung, nhà tôi bị cháy đi cháy lại nhiều lần do giặc càn quét”.

Tra ra, nhân vật “thi hóa” lý lịch đó là Phạm Ánh, chuyển qua từ lớp dự bị. Anh còn gây chú ý vì cụt một chân, nách bên chân cụt kẹp cái nạng tre, còn cánh tay rảnh bên kia thường xuyên bốc khói với một điếu thuốc rê tổ bố.

Hóa ra anh là nhà thơ... thứ thiệt. Sáng tác chép đầy cả mấy cuốn sổ tay. Anh thường bỏ học ra đồi Cù (hồi đó chưa bị làm sân golf), ngồi dưới gốc thông nhả khói lên trời... làm thơ.

Mẹ tôi, một người phụ nữ bình dị như bao phụ nữ nơi làng quê bé nhỏ của tôi. Quanh năm chuyện ruộng vườn luôn tất bật nhưng mẹ tôi vẫn hết lòng lo lắng cho chồng con từ miếng ăn, giấc ngủ cho tới chuyện học hành.

Có khác chăng chính là mẹ tôi có thói quen hay giúp đỡ những người khó khăn, thiếu thốn xung quanh.

Mẹ thường nói: “Nhà mình tuy không dư dả nhưng đủ ăn ngày ba bữa là quí lắm rồi nên mình phải biết chia sẻ cho những người khác nữa”. Và cứ vậy, sau mỗi mùa lúa, lúc nào mẹ cũng dành riêng vài giạ để giúp đỡ người khác. Mẹ tôi giúp đỡ những người xung quanh rất kín đáo và tế nhị bởi vì theo mẹ “của cho không bằng cách cho”.

Tôi vẫn nhớ một lần trong tiệm thuốc tây gần chợ, trong lúc mẹ và tôi chờ đến lượt mua thuốc, bỗng một bà cụ xuất hiện với từng bước chân khó nhọc đến chỗ quầy thuốc thều thào: “Cô làm phước cho xin vài viên thuốc tiêu chảy, bà cháu tui lỡ đường, tiền bạc cũng mất sạch hồi đêm qua...”.

“Pháp luật cho phép tự do hôn nhân. Con đã 18 tuổi, con có quyền chọn lựa người yêu của mình. Bây giờ là thời nào mà má lại cấm cản con như vậy...”.

Đó là những lời lẽ cuối cùng trước khi tôi dập mạnh cánh cửa bỏ đi theo “tiếng gọi của trái tim”. Cánh cửa dập, tôi đâu kịp thấy những dòng nước mắt chảy dài trên khuôn mặt của má. Tôi đến với tình yêu và sống theo cái mà người ta gọi là “hiện đại, tự do luyến ái...”. Cái mớ lý sự cùn của đứa con gái dại đời mà cứ tưởng mình khôn đã hại tôi. Tôi cứ nghĩ đó là cách sống lý tưởng, chỉ có tình yêu thăng hoa, không bị trói buộc bởi hôn nhân, lễ nghĩa. Không hiểu sao tôi không học được từ má những điều hay lẽ phải, mà lại học từ đám bạn hoang đàng chỉ muốn phá nát cuộc đời mình.

Mười tám tuổi tôi có lệnh gọi nhập ngũ, khi đó tôi đang học tháng cuối cùng của năm học lớp 12.

Bố tôi nói sẽ làm đơn xin hoãn nghĩa vụ nhưng một người bà con đã khuyên không nên, vì nếu có được hoãn thì dù học khá hay giỏi tôi vẫn không thể thi đỗ đại học, đơn giản chỉ vì tôi là con địa chủ, cho dù bố tôi có là địa chủ kháng chiến!... Vì vậy đi bộ đội có thể sẽ là cơ hội tốt để tôi phấn đấu vượt lên số phận của mình.

Tôi nhập ngũ với một niềm tin trong sáng của TS. Năm năm thử thách trôi qua, tôi đã phấn đấu hết mình để trở thành một người lính thực thụ, giỏi nghiệp vụ và đạt được nhiều thành tích: được tặng nhiều bằng khen, được bầu là chiến sĩ giỏi, chiến sĩ thi đua…

Gia đình tôi tuy nghèo nhưng cuộc sống rất hạnh phúc, đầm ấm. Rồi một ngày cuối mùa đông, mẹ tôi bỗng lên cơn đau dữ dội...

Ba tôi đưa mẹ vào bệnh viện, một tin như sét đánh giội xuống gia đình tôi: mẹ bị ung thư gan giai đoạn cuối. Hai tháng sau, căn bệnh quái ác đã cướp đi sinh mạng của mẹ, để lại cho ba và chúng tôi một nỗi đau tột cùng.

Thời gian chậm chạp trôi đi. Năm năm trôi qua sau ngày mẹ mất, ông bà nội và mấy cô chú thương xót cảnh “gà trống nuôi con” đã khuyên ba tôi tục huyền. Một người phụ nữ lạ (tên Lan) bắt đầu xuất hiện trong nhà tôi. Sự hiện diện của dì Lan làm chúng tôi luôn bực bội, khó chịu, dù tình cảm của ba đối với chúng tôi không có gì thay đổi mà ba còn tỏ ra quan tâm đến chúng tôi nhiều hơn. Dì Lan cũng tỏ ra rất chiều chuộng, chăm lo cho chúng tôi. Dì làm việc rất chăm chỉ những công việc mà trước đây mẹ đã làm: thức dậy sớm khi gà gáy để nấu cơm cho chúng tôi ăn đi học, cùng ba làm những công việc đồng áng, heo gà...

Hồi đó, tôi là sinh viên năm thứ ba trường ĐH y khoa. Trong một lần vào bệnh viện thực tập, tôi được phân vào khoa nội hô hấp. Bệnh nhân đầu tiên của tôi là một ông lão ở quê mới nhập viện với triệu chứng ho kéo dài.

Không hỏi cũng biết ông lão thuộc loại nghiện thuốc lá nặng. Người ông nồng nặc khói thuốc, xen lẫn mùi của người bệnh lâu năm không được chăm sóc tạo cho tôi cảm giác cực kỳ khó chịu. Nhớ lời thầy dạy: “Mỗi bệnh nhân là một bài học thực tế, các em phải bám lấy để học hỏi và rút kinh nghiệm cho bản thân” nên dù sao tôi cũng phải cố mà học.

Phần thăm hỏi thật vất vả vì ông lãng tai, nói gì hỏi gì ông cũng ngơ ngơ ngẩn ngẩn, tôi phải tháo khẩu trang ra để ông nhìn cái miệng cái mặt của tôi mà đoán ý. Cuộc sống ở quê của ông là một điển hình cùng cực của những năm tháng sau chiến tranh, thật thương tâm. Cảm thông làm con người gắn bó với nhau hơn, tôi mất dần cảm giác khó chịu, thân thiện phụ ông cởi nút áo để khám bệnh.

Năm lên 6 tuổi, tôi bị một người quen hãm hiếp. Hoảng loạn nhưng không hiểu tại sao tôi không dám nói gì với mẹ. Với "kẻ ấy", tôi bắt đầu thấy rùng mình, sợ hãi mỗi khi nhìn thấy... Cũng từ đó, tôi cảm thấy rất sợ đàn ông, thậm chí cả bố tôi. Tôi đã sống khép mình, ở trường cũng như ở nhà...

Khi học cấp III, qua môn sinh học, tôi mới biết mình không còn là con gái nữa. Đọc báo, xem phim..., thấy những người phụ nữ không còn là con gái trước khi lấy chồng thường rất bất hạnh, tôi cảm thấy lo sợ cho tương lai của mình. Đôi lần tôi định nói với mẹ nhưng lại sợ mẹ đau khổ nên tôi im lặng, chịu đựng.

Vào đại học, tuy không phải là một cô gái có nhan sắc nhưng tôi có rất nhiều "vệ tinh". Song, tôi chẳng dám yêu ai, đơn giản chỉ vì tôi nghĩ mình không còn là con gái, không xứng đáng với bất kỳ người đàn ông nào...

Năm 1987 tôi tròn bảy tuổi. Một lần bị cảm nặng vào bệnh viện tỉnh, gia đình mới biết tôi bệnh tim bẩm sinh. Y học lúc đó chưa mổ tim tốt như bây giờ. Hơn nữa lúc đó tôi khó thở liên miên nên bác sĩ bảo cha tôi: “Cháu thích ăn gì cứ cho ăn. Cháu không còn sống được lâu đâu!”.

Ba mẹ tôi khóc hết nước mắt. Đêm nào mẹ cũng sờ tay chân mặt mũi tôi thăm chừng. Ba lặn lội giăng câu lưới tìm cá cho con. May mắn sao, một năm trôi qua tôi vẫn chưa chết dù thân hình gầy nhom ốm yếu.

Có lẽ trời thương nên năm 1989, một phái đoàn người Pháp sang VN và vài năm sau họ giúp xây dựng Viện Tim TP.HCM bây giờ. Gia đình tôi mừng vui lắm vì họ nói bệnh tôi chữa được bằng cách phẫu thuật. Nỗi lo lại đến khi chi phí chữa bệnh đến 300 đôla.

Bốn giờ sáng, sương đêm còn vương trong không khí âm ẩm, mẹ chồng tôi đã trở dậy, se sẽ vén mùng vì sợ làm lỡ giấc ngủ của các cháu...

Mẹ lúi húi nhóm bếp lò. Mẹ hơ hai bàn tay cho nóng rồi đặt ấm nước lên bếp.

Xong, mẹ ra nhà sau mở cửa chờ người bỏ mối xương. Những ống xương to cứng ngắc mẹ mang ra ngoài sân, dùng dao phay với cả sức lực để chặt ra nấu nồi nước lèo. Trời lạnh lắm nhưng mẹ bảo chặt trong nhà vừa dơ vừa ồn, “để các cháu ngủ cho yên”.

Mãi hơn năm giờ sáng, nồi nước lèo xong, mẹ sắp quang gánh đâu vào đó rồi mới đánh thức tôi dậy gánh ra chợ bán. Ngày nào cũng vậy, mẹ đưa tôi ra tới ngõ, dặn dò đôi ba câu rồi mới quay vào.

Bố tôi là một công chức trong chế độ cũ. Tôi là con trai cả nên việc học hành rất được ưu ái. Bố ước vọng cho tôi học đến xong đại học.

Nhưng lên trung học, sức học của tôi không duy trì được. Đó là hậu quả của việc tôi chọn ban không đúng khả năng. Lẽ ra chọn ban A (ban sinh vật) hay C (văn chương) thì tôi lại chọn ban B (toán). Vất vả lắm tôi mới đậu tú tài 1. Nhưng năm sau tôi rớt tú tài 2 ngay từ đợt thi viết.

Hôm tôi xem kết quả trở về gặp lúc gia đình đang ăn cơm trưa, bố tôi buông bát, hỏi: “Được vào vấn đáp không?”. “Dạ, con không có tên…” - tôi lí nhí đáp. Bố tôi trừng mắt: “Thằng ăn hại!”, tức thời tôi nghe một tiếng “xoảng” rồi bát đĩa rơi tung tóe trên nền nhà.

Bố nhặt nhạnh những chiếc lốp xe máy cũ ở đâu đó chất đầy trong nhà kho. Tôi thường nghĩ chắc bố để làm những cái xích đu cho trẻ con mà tôi thường thấy.

Không rõ từ bao giờ trong những năm tháng ấu thơ của mình, bầu trời của tôi là ô cửa sổ nhỏ xíu. Tôi thường ngồi trong đó mà nhìn ra khoảng sân khu tập thể nơi bọn trẻ con tụ tập chơi đánh bi, đá bóng, nhảy lò cò..., những trò chơi mà tôi không bao giờ có mặt.

Một buổi chiều bố mang về cho tôi một đôi nạng nhỏ xíu bằng gỗ.Tôi bắt đầu tập những bước đi đầu tiên, làm quen với hai người bạn nhỏ thân thiết sẽ theo tôi đi suốt cuộc đời. Vấp ngã và đứng dậy đi tiếp là thao tác quen thuộc mà tôi đã lặp lại rất nhiều lần.

Ba mẹ tôi lấy nhau khi còn khá trẻ, vì thế chỉ mới 22 tuổi mẹ đã có hai chị em tôi. Ba tôi là con trai cả trong gia đình nên ông bà nội tôi luôn đặt vào ba niềm hi vọng lớn lao: sinh một quí tử để nối dòng.

Ai ngờ sau hai lần mang thai mẹ tôi đã cho ra đời “hai ả tố nga”. Mẹ tôi rất buồn nhưng ba tôi thì chẳng quan tâm nhiều đến điều đó. Ba rất yêu chúng tôi. Chiều nào ba cũng đặt tôi lên yên xe phía trước, chị tôi ngồi phía sau và đạp đi chơi khắp làng trên xóm dưới. Mỗi lần ra sông xúc tép, ba luôn dẫn chúng tôi theo.

Sinh ra và lớn lên ở một miền quê nghèo vùng đồng bằng sông Hồng. 16 tuổi (năm 2000), tôi theo gia đình vào sinh sống ở một tỉnh vùng cao nguyên. Từ vùng đất này tôi đã có một tình yêu, có một người chồng và có một... câu chuyện đời.

Anh, một người thanh niên cao to mạnh khỏe, chân chất, luôn có nụ cười hiền lành. Anh đến với tôi bằng tất cả chân thành. Hai năm sau chúng tôi làm đám cưới (tháng 2-2003). Đó là những ngày chúng tôi sống trong ngập tràn hạnh phúc.

Nhưng... niềm hạnh phúc ấy chỉ diễn ra vỏn vẹn có 12 ngày.